เมื่อพบศพที่เสียชีวิตมาแล้วหลายสัปดาห์หรือหลายเดือน คำถามแรกของการสืบสวนคือ ตายมานานเท่าไร แล้วจะอ่านเวลานั้นจากอะไร

คำตอบหนึ่งคือแมลง สาขาที่ทำเรื่องนี้เรียกว่านิติกีฏวิทยา

หลักการเรียบง่ายกว่าที่คิด แมลงวันหัวเขียวเป็นแมลงกลุ่มแรกที่เข้ามาอาศัยบนศพ ภายในเวลาไม่กี่ชั่วโมงหลังการตาย และตัวอ่อนของมันเติบโตตามตารางเวลาที่วัดได้ โดยระยะเวลาการเจริญเติบโตนั้นจำเพาะกับแต่ละชนิด แม้แต่ในชนิดที่ใกล้ชิดกันมาก

เปรียบเทียบให้เห็นภาพ ถ้าเรารู้ว่าเด็กวัยหนึ่งสูงเท่าไรและฟันขึ้นกี่ซี่ เราก็ประมาณอายุเด็กจากขนาดตัวได้ หลักการของหนอนแมลงวันก็เหมือนกัน เพียงแต่ตารางการเติบโตของมันนับเป็นชั่วโมง ไม่ใช่เป็นปี

"หนอนไม่ได้บอกว่าหัวใจหยุดเต้นตอนกี่โมง แต่บอกว่าตายมาแล้วอย่างน้อยเท่าไร"

ที่มา: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6315464/

 

คดีแรกของประเทศไทย

งานตีพิมพ์ในวารสาร Journal of Medical Entomology เมื่อ ค.ศ. 2001 บันทึกคดีนิติกีฏวิทยาคดีแรกที่มีการบันทึกไว้อย่างเป็นทางการในประเทศไทย

ศพชายวัย 32 ปีถูกพบในพื้นที่ป่า สภาพแห้งคล้ายมัมมี่ และพบตัวอ่อนของแมลงวันหกชนิดอยู่กับศพในวันที่พบ ได้แก่ Hydrotaea spinigera, Piophila casei, Megaselia scalaris, แมลงในสกุล Sagus และแมลงวันเนื้ออีกสองชนิดที่ระบุชนิดไม่ได้

จุดที่ต้องอ่านให้ละเอียดคือ ค่าประเมินช่วงเวลาหลังการตายที่ 3 ถึง 6 เดือนนั้น มาจากการมีอยู่และอายุของตัวอ่อนเพียงสามชนิด คือ Piophila casei, Megaselia scalaris และ Hydrotaea spinigera ไม่ได้มาจากทั้งหกชนิดรวมกัน

สิ่งที่น่าสนใจอีกอย่างคือ แมลงที่พบในคดีนี้ไม่มีชนิดใดเป็นแมลงวันหัวเขียว ซึ่งเป็นกลุ่มที่มาถึงซากก่อนใคร กลุ่มที่พบเป็นกลุ่มที่เข้ามาทีหลังเมื่อซากแห้งแล้ว องค์ประกอบแบบนี้เองที่สอดคล้องกับช่วงเวลาระดับเดือน ไม่ใช่ระดับวัน

ที่มา: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11580050/

 

สิ่งที่แมลงบอกได้ และสิ่งที่บอกไม่ได้

คำที่นักกีฏวิทยาใช้จริงคือ minimum postmortem interval หรือช่วงเวลาหลังการตายขั้นต่ำ ไม่ใช่เวลาตาย

งานวิจัยไทยที่ตีพิมพ์ในวารสาร Insects เมื่อ ค.ศ. 2018 นิยามค่านี้ไว้ตรงตัวว่าเป็นช่วงเวลาระหว่างวันที่แมลงเข้ามาอาศัยบนศพเป็นครั้งแรก กับวันที่พบศพ

พูดง่าย ๆ คือ สิ่งที่คำนวณได้เป็นพื้นล่าง แปลว่าศพต้องตายมาแล้วอย่างน้อยเท่านั้น ส่วนคำถามว่าตายก่อนที่แมลงตัวแรกจะมาถึงนานแค่ไหน หลักฐานแมลงไม่ได้ตอบ

ลองนึกภาพตาม ถ้าศพถูกเก็บไว้ในที่ที่แมลงเข้าไม่ถึงก่อน แล้วค่อยถูกนำออกมาทิ้งข้างนอก นาฬิกาของแมลงจะเพิ่งเริ่มเดินตอนที่ศพออกมาข้างนอกเท่านั้น ตัวเลขที่ได้จึงต่ำกว่าเวลาที่เสียชีวิตจริง

ด้วยนิยามแบบนี้ ตัวเลขจากหลักฐานแมลงจึงตอบได้เพียงขอบล่างของช่วงเวลา และต้องอ่านคู่กับหลักฐานด้านอื่นเสมอ

ที่มา: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6315464/

 

ทำไมต้องรู้ให้ชัดว่าเป็นแมลงชนิดไหน

ระยะเวลาการเจริญเติบโตแตกต่างกันไปตามชนิดของแมลง แม้แต่ชนิดที่หน้าตาใกล้เคียงกันมาก ระบุชนิดผิดเมื่อไร อายุที่คำนวณได้ก็ผิดตามทันที

ปัญหาคือการดูด้วยลักษณะภายนอกมีข้อจำกัด เพราะกุญแจอนุกรมวิธานที่มีอยู่ไม่ครอบคลุมทุกระยะการเจริญเติบโต และตัวอย่างที่ชำรุดมักขาดลักษณะสำคัญที่ใช้จำแนก

ทีมวิจัยไทยจึงหันไปใช้ลำดับดีเอ็นเอ งานปี ค.ศ. 2018 ทดสอบยีนไมโทคอนเดรีย COI ความยาว 1247 คู่เบส และ COII ความยาว 635 คู่เบส กับแมลงวันหัวเขียวที่มีความสำคัญทางนิติวิทยาศาสตร์ในประเทศไทยจำนวน 16 ชนิด ครอบคลุมสกุล Chrysomya, Lucilia, Hemipyrellia และ Hypopygiopsis

ผลที่ได้คือ ภายใต้เกณฑ์ Best Match ระบุชนิดถูกต้องร้อยละ 100 ทั้งสองยีน ส่วนเกณฑ์ Best Close Match อยู่ที่ร้อยละ 98.24 สำหรับ COI และร้อยละ 98.01 สำหรับ COII และเกณฑ์ All Species Barcodes อยู่ที่ร้อยละ 94.73 และร้อยละ 94.05 ตามลำดับ ที่สำคัญคือไม่พบการระบุชนิดผิดเลยภายใต้เกณฑ์ทั้งสามแบบของทั้งสองยีน

ที่มา: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6315464/