เวลาชุมชนหนึ่งรู้สึกว่าไม่ปลอดภัย สิ่งที่ถูกเสนอเป็นอันดับแรกมักมีสองอย่าง คือติดไฟให้สว่างขึ้น กับติดกล้องวงจรปิดเพิ่ม

ทั้งสองอย่างอยู่ภายใต้แนวคิดที่เรียกว่า CPTED หรือการป้องกันอาชญากรรมโดยการออกแบบสภาพแวดล้อม ซึ่งเสนอว่ารูปแบบของเมืองที่สร้างขึ้นสามารถใช้ลดโอกาสในการก่ออาชญากรรมได้

ที่น่าสนใจคือแนวคิดนี้ไม่ได้มีหลักการสี่ข้ออย่างที่มักถูกเล่ากัน งานทบทวนวรรณกรรมในวารสาร Journal of Planning Literature ระบุว่า CPTED ตั้งอยู่บนยุทธศาสตร์หลักเจ็ดข้อ คือการเสริมความเป็นเจ้าของพื้นที่ การเฝ้าระวัง ภาพลักษณ์ของพื้นที่ การควบคุมการเข้าถึง การสนับสนุนกิจกรรมที่ถูกกฎหมาย การทำให้เป้าหมายแข็งแกร่งขึ้น และความสัมพันธ์กับพื้นที่โดยรอบ

คำว่า CPTED ถูกบัญญัติขึ้นโดย C. Ray Jeffery เมื่อ ค.ศ. 1971 โดยมีงานของ Jane Jacobs และ Oscar Newman เป็นรากฐานสำคัญ

"คำถามที่ต้องถามไม่ใช่ว่าแนวคิดนี้ฟังดูมีเหตุผลไหม แต่คือเมื่อวัดผลจริงแล้ว อาชญากรรมลดลงกี่เปอร์เซ็นต์ และลดลงกับอาชญากรรมประเภทไหนบ้าง"

ที่มา: https://prohic.nl/wp-content/uploads/2021/02/166-15feb2021-CPTEDReview.pdf

ไฟส่องสว่างได้ผล แต่ไม่ใช่กับทุกอย่าง

ก่อนจะดูตัวเลข ขออธิบายก่อนว่างานที่จะพูดถึงต่อไปนี้คืองานประเภทไหน

งานทบทวนอย่างเป็นระบบ คือการรวบรวมงานวิจัยทุกชิ้นที่เคยประเมินเรื่องหนึ่งตามเกณฑ์ที่ตั้งไว้ แล้วนำผลของทุกชิ้นมาคำนวณรวมกัน วิธีนี้น่าเชื่อถือกว่าการหยิบงานวิจัยชิ้นเดียวที่ผลออกมาสวยมาสรุป เพราะงานชิ้นเดียวอาจได้ผลแบบนั้นด้วยความบังเอิญ

งานทบทวนไฟส่องสว่างที่ตีพิมพ์เมื่อ ค.ศ. 2022 ครอบคลุมงานวิจัยเกือบห้าสิบปี รวบรวมงานประเมินผลได้ 21 ชิ้น จากสี่ประเทศ คือสหรัฐอเมริกา สหราชอาณาจักร บราซิล และเกาหลีใต้ ครอบคลุมช่วง ค.ศ. 1974 ถึง 2021

วิธีวัดของงานเหล่านี้คือเทียบพื้นที่ที่ปรับปรุงไฟ กับพื้นที่อีกแห่งที่ไม่ได้ปรับปรุงและมีสภาพใกล้เคียงกัน เรียกว่าพื้นที่เปรียบเทียบ เหตุที่ต้องมีพื้นที่เปรียบเทียบก็เพราะอาชญากรรมขึ้นลงเองได้ตามฤดูกาลและตามภาวะเศรษฐกิจ ถ้าดูแต่พื้นที่ที่ติดไฟอย่างเดียว เราจะแยกไม่ออกว่าที่ลดลงนั้นเป็นเพราะไฟหรือเพราะอย่างอื่น

เมื่อนำผลของงาน 17 ชิ้นมารวมกัน พบว่าอาชญากรรมในพื้นที่ที่ปรับปรุงไฟส่องสว่างลดลงร้อยละ 14 เมื่อเทียบกับพื้นที่เปรียบเทียบ

แต่เมื่อแยกตามประเภทอาชญากรรม ภาพเปลี่ยนไป อาชญากรรมต่อทรัพย์อย่างการลักทรัพย์และการงัดแงะลดลงอย่างมีนัยสำคัญ ส่วนอาชญากรรมรุนแรงอย่างการทำร้ายร่างกายไม่ลดลงอย่างมีนัยสำคัญเลย

คำว่าไม่มีนัยสำคัญทางสถิติในที่นี้ ไม่ได้แปลว่าตัวเลขเป็นศูนย์ แต่แปลว่าความต่างที่วัดได้นั้นเล็กเกินกว่าจะแยกออกจากความผันผวนตามปกติของตัวเลขอาชญากรรม พูดง่าย ๆ คือยังสรุปไม่ได้ว่ามีผลจริง

ที่มา: https://prohic.nl/wp-content/uploads/2022/05/389-StreetLightingEffectivenessPreventingCrimeSystematicReview.pdf

เรื่องแปลกที่สุดในงานวิจัยไฟส่องสว่าง

ผู้ทบทวนแยกงานวิจัยออกเป็นสองกลุ่มตามวิธีนับ กลุ่มแรกนับอาชญากรรมทั้งกลางวันและกลางคืน กลุ่มที่สองนับเฉพาะกลางคืน

ผลที่ได้สวนความคาดหมายอย่างสิ้นเชิง กลุ่มที่นับทั้งกลางวันและกลางคืน อาชญากรรมลดลงร้อยละ 18 ส่วนกลุ่มที่นับเฉพาะกลางคืน ลดลงเพียงร้อยละ 3 ซึ่งเล็กเกินกว่าจะสรุปได้ว่ามีผลจริง

ลองคิดตามดูว่าทำไมเรื่องนี้ถึงแปลก ถ้าไฟทำงานด้วยการทำให้คนมองเห็นชัดขึ้น ผลก็ควรจะเห็นชัดที่สุดตอนกลางคืน เพราะกลางวันมีแสงอาทิตย์อยู่แล้ว ไฟที่ติดเพิ่มไม่ได้เปลี่ยนอะไรเลยตอนกลางวัน

แต่ข้อมูลบอกตรงกันข้าม คือการนับรวมกลางวันเข้าไปด้วยกลับทำให้ตัวเลขดีขึ้น ซึ่งแปลว่าอาชญากรรมตอนกลางวันก็ลดลงด้วย ทั้งที่ไฟไม่ได้ส่องแสงในเวลานั้นเลย

ถ้าอาชญากรรมตอนกลางวันลดลงด้วย แสดงว่าสิ่งที่ทำให้ลดลงน่าจะไม่ใช่ตัวแสงสว่างโดยตรง แต่เป็นอย่างอื่นที่มาพร้อมกับการติดไฟ

ผู้ทบทวนจึงเสนอคำอธิบายว่า การที่ทางการเข้ามาติดไฟใหม่ให้ อาจทำให้คนในชุมชนรู้สึกว่าพื้นที่ของตัวเองได้รับการดูแลและน่าภูมิใจขึ้น จนหันมาสอดส่องดูแลกันเองมากขึ้นตลอดทั้งวัน ซึ่งเป็นคำอธิบายที่ครอบคลุมทั้งกลางวันและกลางคืน

ที่มา: https://prohic.nl/wp-content/uploads/2022/05/389-StreetLightingEffectivenessPreventingCrimeSystematicReview.pdf

คำอธิบายอีกแบบที่ตัดทิ้งไม่ได้

สิ่งที่ทำให้งานทบทวนชิ้นนี้น่าเชื่อถือ คือผู้ทบทวนไม่ได้หยุดอยู่แค่คำอธิบายที่ตัวเองชอบ แต่เตือนไว้เองว่ายังมีคำอธิบายอีกแบบที่ตัดทิ้งไม่ได้ และเป็นคำอธิบายที่กลับลำดับเหตุและผลทั้งหมด

คำอธิบายแบบแรกคือ ติดไฟก่อน แล้วชุมชนจึงภูมิใจและช่วยกันดูแล อาชญากรรมจึงลดลง

คำอธิบายแบบที่สองคือ ชุมชนที่เข้มแข็งและใส่ใจพื้นที่ของตัวเองอยู่ก่อนแล้ว คือชุมชนที่รวมตัวกันไปเรียกร้องจนได้ไฟมาติด และชุมชนแบบนั้นก็มีอาชญากรรมต่ำลงอยู่แล้วด้วยเหตุผลอื่น ถ้าเป็นแบบนี้ ไฟไม่ได้เป็นสาเหตุของอาชญากรรมที่ลดลง แต่เป็นผลพลอยได้ของชุมชนที่เข้มแข็งอยู่แล้วต่างหาก

ผู้ทบทวนระบุว่า จากงานส่วนใหญ่ที่รวมไว้ในการทบทวนนี้ ยากที่จะตัดคำอธิบายแบบที่สองออกไปได้

ข้อจำกัดอีกข้อที่ผู้ทบทวนเห็นว่าเร่งด่วนกว่า คือเรื่องการผลักอาชญากรรมไปที่อื่น หมายถึงกรณีที่อาชญากรรมไม่ได้หายไปจริง แต่ย้ายไปเกิดที่ถนนถัดไปซึ่งยังมืดอยู่ ถ้าเป็นเช่นนั้น ตัวเลขในพื้นที่ที่ติดไฟจะดูดีขึ้น ทั้งที่ภาพรวมของเมืองไม่ได้ดีขึ้นเลย

ปัญหาคือในบรรดางานใหม่แปดชิ้น มีเพียงสามชิ้นเท่านั้นที่ตรวจสอบเรื่องนี้ ทำให้ยังตอบไม่ได้ว่าอาชญากรรมที่ลดลงนั้นหายไปจริงหรือแค่ย้ายที่

ที่มา: https://prohic.nl/wp-content/uploads/2022/05/389-StreetLightingEffectivenessPreventingCrimeSystematicReview.pdf