อีกชื่อที่ได้ยินบ่อยคือยาน้ำแฮปปี้ ซึ่งมักถูกเข้าใจผิดว่าเป็นสารตัวหนึ่งที่มีสูตรแน่นอน ความจริงตรงกันข้าม

UNODC ระบุว่ายาน้ำแฮปปี้ยังคงแพร่หลายทั่วภูมิภาค โดยหลายประเทศรายงานการตรวจพบ และมักพบส่วนผสมของสารที่แตกต่างกันไปในแต่ละประเทศ

สำหรับประเทศไทย ในปี ค.ศ. 2025 มีการวิเคราะห์ตัวอย่างยาน้ำแฮปปี้จำนวน 21 ตัวอย่าง ส่วนผสมที่พบบ่อยที่สุดคือ MDMA คีตามีน ไนเมตาซีแพม และคาเฟอีน รองลงมาคือเมทแอมเฟตามีนและไดอะซีแพม ส่วนสารอื่นที่พบได้แก่ ไนตราซีแพม ไดอะซีแพม และ PMK ซึ่งเป็นสารตั้งต้นโดยตรงของ MDMA

รูปแบบก็เปลี่ยนไปด้วย เดิมยาน้ำแฮปปี้เข้ามาในภูมิภาคในรูปผงบรรจุซอง สำหรับนำไปละลายในเครื่องดื่ม ปัจจุบันตรวจยึดได้ในรูปของเหลวแล้ว และยังเคยพบในบรรจุภัณฑ์แบบกระป๋องด้วย

สิ่งที่ข้อมูลชุดนี้บอกกับผู้ใช้คือ คนที่ซื้อยาน้ำแฮปปี้ไม่มีทางรู้ว่ากำลังกินอะไรเข้าไป และไม่มีทางรู้ว่าซองถัดไปจะเหมือนซองที่แล้วหรือไม่

ที่มา: https://www.unodc.org/roseap/uploads/documents/Publications/2026/Synthetic_Drugs_in_East_and_Southeast_Asia_2026.pdf

 

เกมไล่จับที่กฎหมายมักตามหลัง

ปัญหาใหญ่ที่สุดของสารเสพติดชนิดใหม่คือ พอควบคุมสารตัวหนึ่ง ผู้ผลิตก็ปรับสูตรเล็กน้อยให้กลายเป็นสารตัวใหม่ที่กฎหมายยังไม่ครอบคลุม

UNODC ให้ตัวเลขที่ชัดเจนมาก หลังจากจีนควบคุมเอโทมิเดตเมื่อ ค.ศ. 2023 จำนวนตัวอย่างที่เป็นอนุพันธ์ของเอโทมิเดตซึ่งถูกส่งวิเคราะห์ในจีน เพิ่มจากเพียง 2 ตัวอย่างในปี ค.ศ. 2023 เป็น 50 ตัวอย่างในปี ค.ศ. 2024 และ 93 ตัวอย่างในปี ค.ศ. 2025 ซึ่งคิดเป็นร้อยละ 37.8 ของตัวอย่างทั้งหมดที่วิเคราะห์

ไม่เพียงเปลี่ยนเป็นอนุพันธ์เท่านั้น ยังเปลี่ยนไปใช้สารคนละตัวด้วย รายงานระบุว่าไทลีตามีน ซึ่งเป็นยาสลบอีกชนิดหนึ่ง เริ่มปรากฏในตลาดน้ำยาบุหรี่ไฟฟ้าของจีน โดยถูกใช้แทนเอโทมิเดตหลังมีการควบคุม ตัวอย่างที่ส่งเข้าห้องปฏิบัติการนิติวิทยาศาสตร์ของจีนเพิ่มจาก 35 ตัวอย่างในปี ค.ศ. 2024 เป็น 89 ตัวอย่างในปี ค.ศ. 2025

รายงานสรุปภาพรวมไว้ว่า แม้จะมีการบังคับใช้มาตรการควบคุมสารเสพติดชนิดใหม่แล้ว ผู้ค้าก็ปรับตัวและหาทางหลบเลี่ยงมาตรการเหล่านั้น รวมถึงการหันไปใช้ผลิตภัณฑ์ยาอย่างเอโทมิเดตและอนุพันธ์ของมัน

ที่มา: https://www.unodc.org/roseap/uploads/documents/Publications/2026/Synthetic_Drugs_in_East_and_Southeast_Asia_2026.pdf

 

ฮ่องกงเลือกปิดทั้งกลุ่ม

ฮ่องกงตอบปัญหานี้ด้วยวิธีที่ต่างออกไป แทนที่จะไล่ประกาศทีละตัว รัฐบาลฮ่องกงออกคำสั่งแก้ไขบัญชีแนบท้ายกฎหมายยาเสพติดอันตราย มีผลตั้งแต่วันที่ 18 กรกฎาคม ค.ศ. 2025 กำหนดให้อนุพันธ์ของเอโทมิเดตทั้งหมดกลายเป็นยาเสพติดอันตราย

โฆษกรัฐบาลระบุเหตุผลไว้ว่า การวิเคราะห์ทางวิทยาศาสตร์ล่าสุดแสดงให้เห็นว่าอนุพันธ์บางตัวของเอโทมิเดตอาจถูกนำไปใช้ในทางที่ผิดได้ รัฐบาลจึงดำเนินการเชิงป้องกันล่วงหน้าเพื่อเสริมความเข้มงวดในการควบคุมอนุพันธ์ทั้งหมด

โทษภายใต้กฎหมายฉบับนี้คือ การค้าและการผลิตมีโทษสูงสุดจำคุกตลอดชีวิตและปรับ 5 ล้านดอลลาร์ฮ่องกง ส่วนการครอบครองและการเสพมีโทษสูงสุดจำคุก 7 ปีและปรับ 1 ล้านดอลลาร์ฮ่องกง

ที่มา: https://www.info.gov.hk/gia/general/202507/16/P2025071600662.htm

 

บทเรียนสำหรับประเทศไทย

เรื่องนี้ต่างจากหลายเรื่องก่อนหน้า ตรงที่ประเทศไทยไม่ได้ตามหลัง ไทยควบคุมเอโทมิเดตแล้วตั้งแต่กรกฎาคม พ.ศ. 2568 ซึ่งเร็วกว่าอีกหลายประเทศในภูมิภาค

คำถามที่ควรถามต่อจึงไม่ใช่ว่าเราช้าไปหรือไม่ แต่คือประกาศที่ออกไปนั้นครอบคลุมแค่ตัวยาที่ระบุชื่อ หรือครอบคลุมอนุพันธ์ทั้งกลุ่มด้วย เพราะตัวเลขจากจีนแสดงให้เห็นชัดว่าอนุพันธ์ตามมาภายในหนึ่งปีหลังการควบคุม และเพิ่มจาก 2 ตัวอย่างเป็น 93 ตัวอย่างภายในสองปี

ข้อสังเกตที่สองคือ ต้นทางของปัญหานี้คือผลข้างเคียงของมาตรการที่ได้ผล จีนปิดสารกลุ่มหนึ่งสำเร็จ ตลาดจึงย้ายไปหายาที่ใช้ในโรงพยาบาล การควบคุมที่ได้ผลจึงไม่ได้แปลว่าปัญหาจบ แต่แปลว่าต้องเตรียมเฝ้าระวังว่าอะไรจะเข้ามาแทน

ข้อสังเกตที่สามเป็นเรื่องของประชาชนโดยตรง บุหรี่ไฟฟ้าที่ซื้อจากตลาดใต้ดินไม่มีฉลากที่บอกความจริง และยาน้ำแฮปปี้ก็ไม่มีสูตรตายตัว ผู้ใช้จึงไม่มีทางรู้ว่ากำลังรับอะไรเข้าร่างกาย ความเสี่ยงตรงนี้ไม่ได้อยู่ที่ความแรงของสารเพียงอย่างเดียว แต่อยู่ที่ความไม่รู้ว่าสารนั้นคืออะไร

สิ่งที่เรื่องนี้สอนคือ การควบคุมสารเสพติดเป็นงานที่ไม่มีวันจบด้วยการออกประกาศฉบับเดียว เพราะอีกฝ่ายปรับสูตรได้เร็วกว่าที่กระบวนการนิติบัญญัติจะตามทัน ระบบที่รับมือได้จริงจึงต้องมีทั้งการเฝ้าระวังทางห้องปฏิบัติการที่ต่อเนื่อง และกลไกทางกฎหมายที่ปิดได้ทั้งกลุ่ม ไม่ใช่ทีละตัว