จุดที่คนมักมองข้ามคือ ผลกระทบไม่ได้จบที่โรงพยาบาลที่ถูกโจมตี

งานวิจัยที่ตีพิมพ์ในวารสาร JAMA Network Open เมื่อ ค.ศ. 2023 ศึกษาห้องฉุกเฉินของโรงพยาบาลสองแห่งที่ไม่ได้ถูกโจมตี แต่ตั้งอยู่ใกล้กับโรงพยาบาลที่ถูกแรนซัมแวร์โจมตีเมื่อวันที่ 1 พฤษภาคม ค.ศ. 2021 โดยเปรียบเทียบช่วงก่อนถูกโจมตีกับช่วงที่เกิดเหตุ

ตัวเลขที่เพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญมีดังนี้ จำนวนผู้ป่วยห้องฉุกเฉินต่อวันเฉลี่ยเพิ่มจาก 218.4 เป็น 251.4 ราย ผู้ป่วยที่มากับรถพยาบาลเพิ่มจาก 1,741 เป็น 2,354 ราย ผู้ป่วยที่รับไว้นอนโรงพยาบาลเพิ่มจาก 1,614 เป็น 1,722 ราย

ที่น่ากังวลกว่านั้นคือจำนวนผู้ป่วยที่เดินออกไปโดยยังไม่ได้พบแพทย์ เพิ่มจาก 158 เป็น 360 ราย และผู้ป่วยที่ขอกลับบ้านทั้งที่แพทย์ไม่แนะนำ เพิ่มจาก 107 เป็น 161 ราย

เวลารอก็ยาวขึ้น ค่ามัธยฐานของเวลารอในห้องรอเพิ่มจาก 21 นาทีเป็น 31 นาที และเวลาที่ผู้ป่วยที่ต้องนอนโรงพยาบาลใช้อยู่ในห้องฉุกเฉินทั้งหมด เพิ่มจาก 614 นาทีเป็น 822 นาที

ในภาพรวมของทั้งเขตซานดิเอโก เวลาที่โรงพยาบาลต้องประกาศไม่รับผู้ป่วยเพิ่มเติมรวมกันต่อวัน เพิ่มขึ้นร้อยละ 74.1 จากค่ามัธยฐาน 27 ชั่วโมงเป็น 47 ชั่วโมง

ที่มา: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10167570/

 

สิ่งที่หลักฐานยังบอกไม่ได้

ถึงตรงนี้หลายคนคงสรุปไปแล้วว่าแรนซัมแวร์ทำให้คนไข้ตาย ซึ่งเป็นข้อสรุปที่งานวิจัยทั้งสองชิ้นไม่ได้บอกไว้

งานปี ค.ศ. 2022 ระบุข้อจำกัดของตัวเองไว้ตรง ๆ ว่า ผู้วิจัยไม่สามารถบอกได้ว่าการหยุดชะงักจากแรนซัมแวร์ส่งผลต่อผู้ป่วยที่มารับบริการหรือไม่ อย่างไร และระบุว่าจำเป็นต้องมีการศึกษาเพิ่มเติมเพื่อวัดความสัมพันธ์เชิงประจักษ์ระหว่างการโจมตีด้วยแรนซัมแวร์กับผลลัพธ์ที่เกิดกับผู้ป่วย

ส่วนงานปี ค.ศ. 2023 ที่วัดความแออัดในห้องฉุกเฉินข้างเคียง มีข้อค้นพบด้านลบที่สำคัญและควรพูดถึงคู่กันเสมอ คือแม้จำนวนการเรียกทีมโรคหลอดเลือดสมองจะเพิ่มขึ้น แต่ผู้วิจัยระบุว่าการเพิ่มขึ้นนั้นไม่ได้สัมพันธ์กับเวลาที่ใช้ในการส่งตรวจเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ที่นานขึ้น ไม่สัมพันธ์กับเวลาที่ใช้ในการให้ยาละลายลิ่มเลือดที่นานขึ้น และไม่สัมพันธ์กับเวลาที่ใช้ในการเข้าทำหัตถการที่นานขึ้น

พูดง่าย ๆ คือ ห้องฉุกเฉินแออัดขึ้นจริง แต่ผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองยังได้รับการรักษาในเวลาที่ไม่ต่างจากเดิม

ผู้วิจัยยังระบุข้อจำกัดไว้อีกหลายข้อ ทั้งการที่งานนี้เป็นการศึกษาเชิงสังเกตแบบพรรณนา ไม่ได้กำหนดขนาดตัวอย่างไว้ล่วงหน้า จึงทดสอบสมมติฐานอย่างแท้จริงไม่ได้ อุบัติการณ์ของโรคหลอดเลือดสมองก็ค่อนข้างต่ำ และปัจจัยกวนอื่น ๆ เช่นการระบาดของโรคติดเชื้อ ภาระงานอุบัติเหตุ หรือฤดูกาล อาจเป็นสาเหตุของการเปลี่ยนแปลงตัวชี้วัดในห้องฉุกเฉินได้โดยไม่เกี่ยวกับเหตุการณ์ทางไซเบอร์เลย

ที่มา: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10167570/

 

หน่วยงานรัฐแนะนำให้ทำอะไร

หน่วยงานความมั่นคงปลอดภัยไซเบอร์และโครงสร้างพื้นฐานของสหรัฐอเมริกา ร่วมกับสำนักงานสอบสวนกลางและกระทรวงสาธารณสุข ออกคำแนะนำร่วมสำหรับภาคสาธารณสุขโดยเฉพาะ

ข้อแนะนำที่เป็นหัวใจคือการสำรองข้อมูล โดยระบุว่าต้องเก็บข้อมูลสำรองแบบออฟไลน์และเข้ารหัสไว้ พร้อมทดสอบข้อมูลสำรองนั้นอย่างสม่ำเสมอ เหตุผลคือแรนซัมแวร์หลายสายพันธุ์พยายามค้นหาและลบข้อมูลสำรองที่เข้าถึงได้ คำแนะนำจึงเสนอหลักสามสองหนึ่ง คือเก็บข้อมูลสำคัญไว้สามชุด บนสื่อบันทึกอย่างน้อยสองชนิด และอย่างน้อยหนึ่งชุดต้องเก็บแบบออฟไลน์

ข้อถัดมาเป็นเรื่องการเตรียมการที่ตรงกับงานโรงพยาบาลมาก คือให้วางแผนเผื่อไว้ว่าระบบสารสนเทศที่สำคัญอาจใช้งานไม่ได้เป็นเวลานาน ให้พิมพ์และจัดเก็บสำเนากระดาษของข้อมูลที่จำเป็นต่อการดูแลผู้ป่วยวิกฤต และให้ฝึกอบรมเจ้าหน้าที่เป็นระยะให้รับมือกับการส่งต่อผู้ป่วยได้อย่างรวดเร็วหากระบบล่มกะทันหัน

ที่สำคัญไม่แพ้กันคือข้อที่ให้ประสานเรื่องการรองรับผู้ป่วยล้นกับสถานพยาบาลอื่นในพื้นที่ใกล้เคียงไว้ล่วงหน้า ซึ่งสอดคล้องพอดีกับสิ่งที่งานวิจัยพบว่าเกิดขึ้นจริงในซานดิเอโก

ส่วนเรื่องการจ่ายค่าไถ่ คำแนะนำระบุชัดว่าทั้งสามหน่วยงานไม่แนะนำให้จ่าย เพราะการจ่ายไม่ได้รับประกันว่าจะกู้ไฟล์คืนได้ และอาจทำให้ผู้โจมตีฮึกเหิมที่จะไปโจมตีองค์กรอื่นเพิ่ม

ที่มา: https://www.cisa.gov/news-events/cybersecurity-advisories/aa20-302a

บทเรียนสำหรับประเทศไทย

 

ข้อแรก โจทย์นี้ไม่ใช่เรื่องของฝ่ายไอทีเพียงลำพัง เพราะสิ่งที่พังคือความสามารถในการรักษาคนไข้ ไม่ใช่แค่ไฟล์เอกสาร แผนรับมือจึงต้องเป็นแผนของทั้งโรงพยาบาล และต้องซ้อมโดยบุคลากรทางคลินิก ไม่ใช่ซ้อมเฉพาะฝ่ายเทคนิค

ข้อที่สอง ตัวเลขบอกว่าต้องวางแผนเผื่อระยะยาว เพราะมีการโจมตีถึงร้อยละ 8.6 ที่ทำให้บริการหยุดชะงักนานเกินสองสัปดาห์ แผนที่เตรียมไว้รับมือแค่หนึ่งถึงสองวันจึงสั้นเกินไป

ข้อที่สาม การเตรียมพร้อมต้องคิดเป็นระดับพื้นที่ ไม่ใช่ระดับโรงพยาบาลเดียว เพราะเมื่อโรงพยาบาลหนึ่งล่ม ภาระจะไหลไปที่โรงพยาบาลข้างเคียงทันที และโรงพยาบาลข้างเคียงนั้นไม่ได้ถูกโจมตีเลยด้วยซ้ำ การซ้อมแผนร่วมกันในระดับจังหวัดจึงมีเหตุผลรองรับ

ข้อที่สี่เป็นเรื่องของการสื่อสาร เมื่อเกิดเหตุจริง สิ่งที่ควรบอกประชาชนคือบริการใดยังเปิด บริการใดต้องเลื่อน และควรไปที่ไหนแทน เพราะข้อมูลที่ชัดเจนช่วยลดจำนวนคนที่ไปกองอยู่ผิดที่ ซึ่งเป็นต้นตอของความแออัดที่งานวิจัยวัดได้

ข้อสุดท้ายเป็นเรื่องของการพูดถึงความเสี่ยงอย่างซื่อสัตย์ หลักฐานที่มีอยู่แสดงให้เห็นชัดว่าการรักษาถูกกระทบ คิวยาวขึ้น และคนไข้จำนวนหนึ่งเดินออกไปโดยไม่ได้พบแพทย์ แต่ยังไม่ได้แสดงให้เห็นว่าการโจมตีทำให้คนตาย การพูดเกินกว่าหลักฐานอาจได้พาดหัวที่แรงขึ้นในระยะสั้น แต่แลกมาด้วยความน่าเชื่อถือที่หายไปเมื่อมีคนไปเปิดงานวิจัยอ่านจริง